لرالینک چیست؟
آیا لرالینک یک نامگذاری متفاوت برای یک وبسایت معمولی است؟
لرالینک ایده‌ایست که از ۲۰۲۳ با نام دیگری آغاز شد. نام آن آی‌لیبری (iLiBRi) بود. آن را از واژه libra الهام گرفته بودم که معنی کتاب دارد. لرالینک امروز درست همین پلتفرمی است که دارم در آن می‌نویسم. یکی از مشکلات من همواره این بود که برای نوشتن و ایجاد ارتباط با جهان و مدیریت دانش و ارتباط با مخاطبان به عنوان مهاجری که سالها از کشور خود و مخاطبان همزبان خود دور بوده است از این ابزار به آن ابزار در حال جابه‌جایی بوده‌ام. هیچ‌گاه به یک ابزار راضی نمی‌شدم. یکی حریم خصوصی‌ام را محترم نمی‌داشت یکی کامل نبود و در مجموع دلیل ساخته شدن آن ابزارها عامل اصلی نقصان آنها در پاسخ دادن به نیازهای من بود. لرالینک یک اکوسیستم مدیریت و چرخه دانش است. دانشی که شاید با متن و شاید با تصویر و صدا ثبت بشود.
در بدترین شرایط زندگی، یکی از مهمترین کارهایی که به آن مشغول بوده‌ام مطالعه کتاب (و این روزها بیشتر آنلاین) و نوشتن و یادداشت برداشتن بوده است. دفترهای ۲۰۰ برگ بسیاری را پر کردم و از قضا علیرغم اینکه معمولا آدم‌ها به یادداشت‌هایشان به ندرت بازگشت می‌کنند، من همواره در حال مرور یادداشت‌هایم بودم. مشکل عمده سالهای بسیار برای من به دلیل قطع بودن از بستر اجتماعی و فرهنگی و زیستی، تبدیل نشدن این یادداشت‌ها به آموزش، فعالیت، اجرا و ساختن چیزی نو و تازه بوده است. به مرور، همه این یادداشت‌ها و همه دانش تلنبارشده در ذهن من بی‌هوده به نظر می‌رسیدند. به راستی چه فایده‌ای در نوشتن و خواندن و کسب دانش هست اگر نتوانیم آن را در ابعادی از زندگی عملا به کار ببندیم؟
لرالینک بارها ساخته و ویران شده است. در مسیر ایجاد یک پلتفرم مطلوب مدیریت و چرخه دانش، همه امکانات و فناوری‌ها را مطالعه کردیم. این مطالعه ما را به روش‌ها و دیزاین‌های متعددی می‌رساند. فضای عمومی در اثر رشد هوشواره‌ها (واژه‌ای که در فارسی به «هوش مصنوعی» ترجیحش می‌دهم) همه را مدهوش کرده بود و هنوز هم بسیاری همه چیز را به دوش هوشواره می‌اندازند. برای من شاید ۳ سال طول کشید تا بتوانم در جهانی که به سرعت به سوی آتونوموس شدن ابزارها پیش می‌رود و انسان‌ها را از کار بی‌کار می‌کند، بتوانم تشخیصی پیدا بکنم از نقش منحصربه‌فرد انسان در روند گردآوری، جستجو، تولید و توزیع و بازیافت دانش. بسیار مهم است که آنچه طراحی می‌کنیم در جایی که لازم است انسان را درگیر ماجرا کند. لرالینک محصول انبوهی شکست در ایجاد یک آنتولوژی دانش و یک فریم ورک است که بتواند موجب طراحی ابزاری شود که کارایی لازم را داشته باشد. این چارچوب را من چارچوب دانش ناوابسته به زبان می‌نامم یا به انگلیسی Language Agnostic Knowledge Framework یا همان LAK.
تعریف لرالینک
لرالینک یک سامانه بومیِ هوش مصنوعی برای تولید، سازمان‌دهی، اعتبارسنجی، انتشار و بازترکیب دانش چندزبانه است که به جای آن‌که متن، کتاب یا دوره را واحد بنیادین دانش بداند، آن را به قطعات مستقل، چندرسانه‌ای، معنادار و قابل پیوند تجزیه می‌کند. هر قطعه می‌تواند به زبان‌های مختلف، در قالب متن، صوت، تصویر یا ویدئو وجود داشته باشد، تاریخچه، منابع، پدیدآورندگان، ترجمه‌ها، نسخه‌ها، استنادها و روابط مفهومی خود را حفظ کند و به صورت پویا در آثار، دوره‌ها، کتاب‌ها، پژوهش‌ها و تجربه‌های آموزشی تازه بازاستفاده شود.
لرالینک بر این فرض بنا شده است که دانش ذاتاً وابسته به زبان، رسانه یا قالب انتشار نیست. آنچه باید مدیریت شود، خودِ دانش و روابط میان اجزای آن است، نه صرفاً فایل‌ها یا اسناد. از همین رو، معماری آن به گونه‌ای طراحی شده است که میان زبان‌ها، قالب‌های رسانه‌ای، نظام‌های نشر و سامانه‌های هوش مصنوعی نقش یک لایهٔ واسط ایفا کند و امکان گردش آزاد، دقیق و قابل رهگیری دانش را فراهم آورد.
در لرالینک، هوش مصنوعی تنها ابزار تولید محتوا نیست؛ بلکه در تمام چرخهٔ دانش حضور دارد: از استخراج مفاهیم و شناسایی منابع، تا پیشنهاد ارتباطات معنایی، ترجمه، مرور علمی، کنترل کیفیت، شخصی‌سازی مسیرهای یادگیری، ترکیب خودکار قطعات دانش و تولید خروجی‌هایی متناسب با مخاطب و بستر انتشار.
لرالینک هم‌زمان یک زیرساخت مدیریت دانش، سکوی نشر علمی و آموزشی، سامانه تولید محتوای AI-native و شبکه‌ای برای مشارکت جمعی در مالکیت و توسعه دانش است. این پلتفرم به افراد، دانشگاه‌ها، ناشران، سازمان‌های مدنی، مؤسسات آموزشی و کسب‌وکارها امکان می‌دهد دانش خود را به شکلی استاندارد، چندزبانه، قابل استناد و قابل استفادهٔ مجدد تولید و مدیریت کنند؛ به گونه‌ای که ارزش هر منبع و هر مشارکت، بر اساس میزان استفاده، پیوند و اثرگذاری آن در کل اکوسیستم دانش به طور مستمر افزایش یابد.
هدف نهایی لرالینک، ایجاد یک معماری زبان‌ناوابسته (Language-Agnostic) برای دانش است؛ معماری‌ای که بتواند محدودیت‌های تاریخی زبان، قالب و نهادهای سنتی نشر را پشت سر بگذارد و بستری فراهم کند که در آن دانش با حفظ کیفیت، منشأ، اعتبار و حقوق مشارکت‌کنندگان، به آسانی میان انسان‌ها، زبان‌ها و سامانه‌های هوش مصنوعی جریان یابد.