چه تفاوتی میان ویرایشگر لرالینک و دیگر ویرایشگرها هست؟
بیشتر ویرایشگرهایی که امروزه بهکار میگیریم، برای تولید یک «سند» یا «پست» ساخته شدهاند. در ورد یا گوگلداکس، کاربر صفحهای را باز میکند و متنی پیوسته مینویسد. در وردپرس، مدیوم یا ساباستک، همین متن به یک نوشته قابل انتشار تبدیل میشود. نوشن و اوبسیدین امکان پیوند میان یادداشتها را بسیار بهتر کردهاند و ویرایشگرهای دانشگاهی نیز ارجاعدهی، فرمولنویسی، داوری یا آمادهسازی مقاله را تسهیل میکنند. بااینحال، واحد اصلی کار در همه این محیطها همچنان سند، صفحه، یادداشت یا مقاله است. ویرایشگر لرالینک از واحد دیگری آغاز میکند: قطعه.
قطعه در لرالینک صرفاً یک پاراگراف جداشده از متن نیست. هر قطعه یک واحد مستقل، قابلشناسایی و قابلمدیریت از دانش است که میتواند عنوان، زبان، منبع، نویسنده، نسخه، مفهومها، روابط، ترجمهها، رسانهها، وضعیت داوری و تاریخچه تحول خود را داشته باشد. یک ادعا، تعریف، استدلال، مثال، روایت، نمودار، فایل صوتی یا توضیح ویدئویی میتواند بهصورت یک قطعه مستقل تولید شود و سپس در ساختارهای متفاوتی به کار رود. این قطعه ممکن است به کوتاهی یک جمله باشد و یا به بلندی یک جُستار ۱۲ پاراگرافی. این تغییرِ واحد پایه، شیوه تولید دانش را دگرگون میکند.
در ویرایشگرهای متعارف، دانش درون یک سند محبوس میشود. برای استفاده دوباره از یک بخش، معمولاً باید آن را کپی، یا بازنویسی کرد یا از زمینه اصلی آن جدا ساخت. در لرالینک، قطعه میتواند بدون تکثیرشدن در چند مقاله، درس، کتاب، گزارش یا مجموعه قرار بگیرد. اگر قطعه اصلاح، ترجمه یا تکمیل شود، رابطه آن با این ساختارها همچنان قابلردیابی باقی میماند.
در نتیجه، نویسنده ناگزیر نیست هر بار تولید دانش را از یک برگه سفید آغاز کند. او میتواند بهتدریج یک مخزن منسجم از قطعات معتبر بسازد، روابط میان آنها را ببیند و از ترکیبشان خروجیهای تازه تولید کند. یک مجموعه یادداشت پژوهشی میتواند بعداً به یک مقاله تبدیل شود؛ همان قطعات با ترکیببندی متفاوتی میتوانند در یک درس، مدخل دانشنامه، پادکست یا گزارش هم به کار بروند، بیآنکه منشأ، نسخه و شواهد آنها از دست برود. به این ترتیب یکی از عمدهترین تفاوتهای لرالینک با ورد و گوگلداکس در همینجاست: آنها ابزار نگارش سندند؛ لرالینک محیط تولید و سازماندهی دانش با چهارچوب اپیستمیک متفاوتی است.
تفاوت آن با وردپرس، مدیوم و ساباستک نیز این است که انتشار، در اکوسیستم لرالینک نقطه پایان فرایند به شمار نمیرود. محتوای منتشرشده همچنان میتواند بخشی از یک شبکه زنده دانش باشد، در ساختارهای دیگر ظاهر شود، ترجمه شود، مورد بازبینی قرار گیرد و به منابع و مفهومهای دیگری متصل شود.
نوشن و اوبسیدین به کاربر اجازه میدهند میان صفحهها و یادداشتها پیوندهای عمیق ایجاد کند، اما بخش بزرگی از معنا و ساختار این پیوندها همچنان بر عهده خود کاربر باقی میماند. در عین حال انتشار مقولهای کاملا مستقل از مدیریت دانش تلقی شده است. لرالینک میکوشد روابط دانش را به بخشی صریح از معماری سیستم تبدیل کند: این قطعه ترجمه کدام قطعه است؟ از کدام منبع استفاده میکند؟ چه مفهومی را تعریف یا نقد میکند؟ در چه پروژهها و انتشاراتی به کار رفته است؟ چه کسی آن را نوشته، بررسی یا بهبود داده است؟
برای پژوهشگران و دانشگاهیان، این معماری چند پیامد مهم دارد. دانش ضمن فرایند تحقیق گم نمیشود؛ یادداشتها به مواد خام بیساختار تبدیل نمیشوند؛ منشأ ادعاها و تغییرات آنها قابلردیابی میماند؛ همکاری تنها بر روی یک فایل نهایی صورت نمیگیرد؛ و تولید چندزبانه به ترجمه یک سند کامل در پایان کار محدود نمیشود.
در لرالینک، ترجمه، بازبینی، استناد، تألیف و بازترکیب میتوانند در سطح همان واحد کوچک دانش رخ دهند. به همین دلیل، افراد مختلف نیز میتوانند در مراحل متفاوت مشارکت کنند: یک نفر قطعه را مینویسد، فردی دیگر منبع آن را بررسی میکند، مترجمی نسخه زبانی تازهای میسازد و پژوهشگری دیگر همان قطعه را در ساختاری متفاوت حتی در زبان دیگری به کار میگیرد.
برتری اصلی ویرایشگر لرالینک در تعداد دکمهها یا امکانات قالببندی آن نیست. مزیت آن در این است که ویرایش را از سطح ظاهر متن به سطح معماری دانش منتقل میکند. کاربر فقط متن نمینویسد؛ واحدهای دانشی میسازد که میتوانند باقی بمانند، پیوند بخورند، ترجمه شوند، ارزیابی شوند و در طول زمان به آثار بزرگتر تبدیل شوند. در عین حال ویرایشگر لرالینک پیچیدگی ندارد. دست کم در مقایسه با مثالهایی مانند وُرد و گوگل داکس، لرالینک بسیار کمتر پیچیده است.